Artan kentleşme ve markalı yağların artan payı, şirketlerin pazar payını teşvik ediyor. Lider pazar oyuncularının, değişen tüketici tercihlerine uyum sağlamak için cazip ve güçlü pazarlama stratejileri, pazarın büyümesine önemli ölçüde katkıda bulunuyor.
MarketsandMarkets
Küresel yenilebilir yağlar pazarının 2024 yılına kadar % 4,1’lik bir bileşik yıllık büyüme oranıyla (CAGR) büyümesi ve 2029 yılına kadar 306,92 milyar ABD Doları’na ulaşması bekleniyor. Yıllar içinde yenilebilir yağlar, insan beslenmesinin ayrılmaz bir parçası olarak kabul edilmiş ve gıda hazırlamada kullanılmıştır. İnsan beslenmesinde önemli bir enerji kaynağıdırlar ve karbonhidratlara kıyasla iki kat daha fazla kalori değerine sahiptirler. Bu yenilebilir yağlar, yiyeceklere lezzet katmakla kalmaz, aynı zamanda besin içeriğini de artırırlar. Kızartma durumunda yiyeceklere ısı aktarımında bir araç görevi görürler, salata sosları ve ezmelerin tadını zenginleştirirler, çeşitli gıdalara lezzet ve doku kazandırırlar ve A ve D vitaminleri ile vücut geliştirme için gerekli elementler gibi önemli besin ve vitaminler sağlarlar.
Asya Pasifik, dünyadaki en büyük yenilebilir yağ tüketicisidir. Artan nüfus, hızlı kentleşme ve artan harcanabilir gelirler, bölgeyi önemli bir pazar payına kavuşturmuştur. Palm yağı, çok yönlülüğü sayesinde bölgede en çok tüketilen yağdır ve bitkisel yağlara göre % 20 daha ucuzdur. Son yıllarda palm yağı üretimi artmış, Endonezya ve Malezya üretimin büyümesine önemli ölçüde katkıda bulunmuştur. Ayrıca, artan çevre sorunlarıyla birlikte sürdürülebilir palm yağına olan talep küresel olarak, özellikle Avrupa’da artmaktadır. Sürdürülebilir Ticaret Girişimi’nin 2022 tarihli “Sürdürülebilir Palm Yağı: Avrupa’nın Ticareti-Etkiyi Artırmak İçin Gerçekler, Analizler ve Eylemler” raporuna göre, sürdürülebilir bir şekilde üretilen palm yağı, besinsel olarak dengeli bir diyet sağlamaya, biyolojik çeşitliliği korumaya ve sosyoekonomik kalkınmayı artırmaya yardımcı olan önemli bir gıda unsuru olarak işlev görmektedir. Rapora göre, Avrupa’nın önümüzdeki yıllarda sürdürülebilir şekilde üretilen palm yağının en büyük tüketicisi olması beklenmektedir. Tüketiciler arasında artan sağlık bilinciyle, soğuk preslenmiş yağlar gibi daha az işlenmiş ve minimum kimyasal içeren sağlıklı ürünlere olan talep artmaktadır. Soğuk preslenmiş yağ oda sıcaklığında çıkarılır ve işlem sırasında ısıtılmaz. Bu işlem, yağın orijinal aromasını, tadını ve besin değerlerini korumasını sağlar. Ayrıca, artan sağlık endişeleriyle birlikte tüketiciler, trans yağ yerine zeytinyağı, kanola veya soya gibi doymamış sıvı bitkisel yağlar gibi daha sağlıklı alternatifler kullanmaya başlamıştır.
Yemeklik yağlar pazarı: Ekosistem analizi
Avrupa, dünyanın en büyük zeytinyağı üreticisi olup dünya üretiminin % 70’inden fazlasını karşılamaktadır. Bununla birlikte, AB dışı ülkelerden gelen artan yerel üretim, küresel zeytinyağı pazarındaki rekabeti artırmaktadır. Artan rekabet, zeytinyağındaki sahtekarlıkları tespit etmek için sıkı ve uyumlu analitik yöntemlerin eksikliğiyle birleşince, sahtecilerin faydalanabileceği zayıflıklar ortaya çıkmıştır. Artan zeytinyağı fiyatı, tipik duyusal profili ve sağlıklı bir diyet yağ kaynağı olarak zeytinyağının, daha ucuz yağ sınıfıyla yapılan sahtecilikler için hedef haline gelmesine yol açmaktadır. Bu faktör, pazarın büyümesini sınırlayabilir. Yenilebilir yağların fiyat oynaklığı, pazarın büyümesini sınırlayan bir diğer faktördür. BM’nin 2022 raporuna göre, yüksek gıda fiyatlarının yaklaşık 180 milyon insanın gıda krizine girmesine neden olacağı tahmin edilmektedir. Yenilebilir yağlar en oynak pazarlardan biri olduğundan, bir yağ türünün fiyatlarındaki artış, diğer bitkisel yağların fiyatlarında da artışa neden olmaktadır. Gıda ve Tarım Örgütü’ne göre, bitkisel yağlar için fiyat endeksi 2021’de yıllık bazda en yüksek seviyeye ulaştı ve alıcıları önceki yıllara kıyasla 1,65 kat daha fazla ödemeye zorladı. Ancak, dünya çapındaki ülkeler yerli yağlı tohum üretimini artırmaya odaklandıkça, fiyatların önümüzdeki yıllarda istikrar kazanması bekleniyor. İşlenmiş gıdaların ve hazır paketlenmiş gıdaların gelişmekte olan bölgelerdeki artan penetrasyonu, gıda işleme şirketlerinin yenilebilir yağların ana son tüketicilerinden biri olması nedeniyle pazarın büyümesini daha da artırıyor. Artan kentleşme ve markalı yağların artan payı, şirketlerin pazar payını teşvik ediyor. Dahası, lider pazar oyuncularının değişen tüketici tercihlerine uyum sağlamak için cazip ve güçlü pazarlama stratejileri, pazarın büyümesine önemli ölçüde katkıda bulunuyor. Ticari tesisler arasında, cips, fırınlanmış ürünler, gofretler, krakerler ve diğer atıştırmalık ürünlerin üretiminde kızartma, kavurma ve ızgara gibi yenilebilir yağların yaygın olarak kullanıldığı gıda işleme endüstrileri yer almaktadır. Hızlı tempolu, modern ve kentsel yaşam tarzı nedeniyle işlenmiş ve ultra işlenmiş gıdalara olan talep ve tüketimde keskin bir artış olmuştur. Hareketsiz yaşam tarzına, atıştırmalık ürünlerin tüketiminde artış eşlik etmiş ve bu da ticari tesislerin yenilebilir yağ kullanımını artırarak üretimlerini büyütmelerine yol açmıştır.
Gıda harcamalarındaki büyüme, değişen tüketici tercihlerini ve ekonomik değişiklikleri yansıtarak gıda endüstrisinde önemli bir genişlemeye yol açmıştır. USDA Kasım 2021 raporuna göre, ABD tarım, gıda ve ilgili endüstrileri 2023 yılında ülkenin GSYİH’sine yaklaşık 1,530 trilyon ABD Doları katkıda bulunarak % 5,6’lık bir paya sahip olmuştur. Gıda harcamaları, 2023’te ABD hanehalkı harcamalarının % 12,9’unu oluştururken, 2022’deki % 12,8’den artmış ve hanehalkı bütçelerinde gıdanın artan finansal önceliğini vurgulamıştır. Bu büyüme, gelişen tüketici yaşam tarzları ve kentleşmenin yönlendirdiği işlenmiş gıdalar, atıştırmalıklar, fırın ürünleri ve hazır yemekler gibi hazır gıdalara olan talebi vurgulamaktadır. İşlenmiş gıdalar ve atıştırmalıklar, daha uzun raf ömürleri ve kullanım kolaylıkları sayesinde güçlü bir büyüme kaydederken, fırın ürünleri ve hazır yemekler zamanı kısıtlı tüketicilere hitap etmektedir. Bu eğilimler, bu gıda kategorilerinin üretiminde önemli bir bileşen olan yenilebilir yağların endüstriyel kullanımını doğrudan etkileyen daha yüksek üretim seviyelerini gerektirmektedir. Yenilebilir yağlar, özellikle kızartma, fırınlama ve baharatlama uygulamalarında dokuyu, lezzeti ve korumayı artırmak için gereklidir. Küresel olarak, yenilebilir yağlar pazarının endüstriyel son kullanım segmenti bu artan talepten faydalanmaktadır. Gıda endüstrisi, tüketici harcamaları ve artan ihracat fırsatları tarafından yönlendirilen üretimini genişlettikçe, yenilebilir yağlar pazarı da paralel bir büyüme yaşayabilir.
Küresel ayçiçeği yağı üretimi yıllık % 2 büyüdü
Ayçiçeği yağı, Helianthus annuus L. bitkisinin çekirdeğinden elde edilir. Ham ayçiçeği yağı açık kehribar rengindedir; rafine edilmiş yağ soluk sarıdır ve diğer yağlara benzer. Ayçiçeği yağının kendine özgü bir tadı ve kokusu vardır ve koku giderme ile kolayca giderilir. Ayçiçeği yağının bileşimi iklim, sıcaklık, genetik faktörler ve çiçek başındaki tohum konumundan önemli ölçüde etkilenir. Ayçiçeği yağı özleri hayvan yemi için protein materyali olarak kullanılır. Biyodizel hammaddesi de dahil olmak üzere çeşitli endüstri sektörlerinde uygulama alanı bulur. Ancak, gıda tercih edilen uygulama olmaya devam etmektedir.
USDA 2023 verilerine göre, küresel ayçiçeği yağı üretimi 2022/2023’te 21,72 milyon tondan 2023/2024’te 22,13 milyon tona yükselerek yıllık % 2 büyüme kaydetti. 2023/2024’te en çok ayçiçeği yağı üreten ülkeler arasında, küresel üretimin % 31’ini oluşturan Rusya ve Ukrayna yer aldı; sırasıyla 6,82 milyon ton ve 6,75 milyon ton. Avrupa Birliği % 18 (3,89 milyon ton) katkıda bulunurken, Arjantin ve Türkiye sırasıyla 1,62 milyon ton (% 7) ve 696.000 ton (% 3) üretim yaptı. USDA verilerine (Kasım 2024) göre, 2024/25’te küresel zeytinyağı üretiminin bir önceki yıla göre % 27 artışla yaklaşık 3,1 milyon tona ulaşması bekleniyor. Bu toparlanma, fiyatları rekor seviyelere taşıyan iki yıllık daha küçük hasatların ardından geldi.
Avrupa Birliği’nde üretimin 2023/24’teki 1,5 milyon tondan önemli bir artışla 2,0 milyon ton olması tahmin ediliyor ve İspanya bu hacmin yaklaşık üçte ikisini sağlıyor. Yunanistan ve Portekiz’de de daha yüksek verimler bekleniyor; İtalya’nın üretimi ise düşük yıllık verim ve olumsuz hava koşulları nedeniyle düşüş gösterecek. Diğer Akdeniz ülkelerinde ise Türkiye ve Tunus’ta güçlü hasatlar bekleniyor. Türkiye’nin 350.000 ton (190.000’den) ve Tunus’un 280.000 ton (220.000’den) üretim yapması bekleniyor. Ancak Fas’ın üretimi, kötü hava koşulları nedeniyle 110.000 tonda sabit kalıyor. Küresel zeytinyağı ihracatının % 5 artarak 1,2 milyon tonun üzerine çıkması, küresel tüketimin ise % 17 artarak 2,8 milyon tona ulaşası bekleniyor. Bu büyüme, özellikle zeytinyağı gibi kaliteli ve sağlıklı yağlar olmak üzere yenilebilir yağlar pazarındaki talebi artıracak.
